BuitenZinnig Bitloze optoming

Bitloos: ja, nee of toch?

Al 6000 jaar rijden we paarden met een bitoptoming. Toch leerden de Spanjaarden van de Moren en hun
berberpaardjes dat paarden prima op de neus gereden konden worden. Met Columbus kwamen de paarden in Amerika
en van hen leerden de Indianen paardrijden met de neusriem (bosal). Bij het springen wordt menig paard gereden op
een hackamore, een neusriem met schaarwerking en druk van de kinketting op de onderkaakzenuw.
Uit Amerika kwam in 2003 een totaal nieuw concept van bitloos rijden, gebaseerd op een reeds lang bestaand
koordhalster met gekruiste koorden over de kaken: het Be-Nice-Halter, dat ook door Monty Roberts wordt
gebruikt. Het nieuwe bitloze hoofdstel werd door dr Robert Cook op dit principe ontworpen. De keelriem bestaat
uit twee delen, die gekruist onder de kaken via twee ringen aan weerszijden van de neusriem naar buiten komen.
Daaraan worden de teugels bevestigd. De werking van dit hoofdstel steunt op drie belangrijke inwerkpunten van het
paardenhoofd: de nek, de neus en de kaken. De keelriemen over de kaak zorgen dat bij het trekken aan de teugel niet
alleen de neus de goede kant wordt opgedraaid, maar feitelijk het hele hoofd. Dat maakt de inwerking 2 x sterker
dan met een bit. Een ophouding komt op de drie genoemde plaatsen aan en werkt daarmee behoorlijk efficiënt.
De neusriem ligt op de plaats van de hackamore, ongeveer vier tot vijf centimeter boven de mondspleet, nog precies
op het harde bot van het neusbeen, waar dit geflankeerd wordt door de zachte kraakbeeninhammen. De ademhaling
van het paard wordt op deze plek absoluut niet gehinderd. De bakstoten die vanaf de neusriem over het hoofd achter
de oren lopen, moeten in het verlengde liggen van de mondspleet.

Opvallend is dat paarden, gereden met deze optoming, vrijer zijn in hun beweging, meer uit de schouder komen,
compleet nageeflijk kunnen reageren, subtieler reageren op de hulpen en vaak zonder verzet gehoorzaam zijn.
Zo'n bitloze optoming die alleen via internet (www.bitlessbridle.com) in Amerika en in Europa onder andere in
Engeland verkrijgbaar is, kost nogal wat. Je mag het wel een maand op proef proberen, maar de verzendkosten
liegen er ook niet om. Reden te meer om eens te kijken wat we in Nederland een beetje creatief zelf kunnen maken.
We zitten immers vaak genoeg met het probleem dat een paard tijdelijk even geen bit in de mond kan velen. Als we
dan toch kunnen doortrainen zonder bit, zou dat wel zo praktisch zijn. Bitloos mogen we officieel niet mennen, staat
in de reglementen. Trainen en buitenrijden staat vrij.
Dankzij Ankie van Grunsven is de Bonfire aansnoerneusriem in de handel gekomen. De meest ideale basis voor zo'n
bitloos hoofdstel. De lengte van de neusriem tussen de twee bakstoten bedraagt 33 cm bij een maat Full en is zo'n
4 cm breed en zacht gepolsterd. Ook het kinstukje is beschermd. Deze lengte past in ieder geval voor paarden en
ook voor de grotere pony's als Fjorden, Haflingers en dergelijke. Wel moet de ringen van de neusriem grote
D-ringen zijn, niet vierkant en liefst ook niet rond. Door deze ringen in de neusriem kunnen namelijk de gekruiste
keelkoorden lopen, die vrij moeten kunnen schuiven naast de riemen van het kinstuk. Zo'n koord met 6 mm doorsnee
is altijd in het wit te koop bij diverse Doe-Het-Zelfzaken of de Welkoop/Boerenbond. Zwart schijnt ook te
bestaan, maar ik vond het nog niet. Neem 2.15 m - 2.20 m (of meer als het paardenhoofd erg lang is). Om alleen te
longeren of te rijden gebruik je van een rijpaardhoofdstel alleen het frondeel (of de frontriem) met de
aansnoerneusriem. Maak die passend laag op de neus, zoals hierboven aangegeven. Mocht het niet genoeg kunnen
zakken, gebruik dan het sperriempje als verlenger van de bakstoot van de neusriem. Keurig verlengen met een
stukje aangenaaid leer kan ook. Maak in het midden tussen de oren een klein gaatje in het leer. Naai met een stukje
pektouw het midden van het koord en het leer aan elkaar, zodat het koord naast (achter) het leer komt te liggen.
Leid de beide kanten van het koord door de lussen van het frondeel onder de oren, kruis de koorden en steek ze
door de ringen naar buiten. Maak met een stevige knoop een vaste lus aan beide uiteinden. De koorden met de lussen
moeten, aangetrokken over de kaken, ongeveer 10 tot maximaal 20 cm buiten de ringen uitsteken. Knip de rest van
het koordje af, brand het uiteinde dicht en tape het netjes af. Bevestig de longes/teugels aan de lussen. De
neusriem moet vrij strak worden aangetrokken om verschuiven te voorkomen. Eén tot twee platte vingers op de neus
onder de neusband maximaal. Een keelriem is niet nodig, want de gekruiste koorden werken al als zodanig. Mocht de
aansnoerneusriem huidbeschermende flapjes hebben onder de D-ringen, verwijder deze indien ze het doorglijden
van de koorden belemmeren.

Een grotere aanpassing is vereist bij het daadwerkelijke mennen. Dan verdwijnen de stoten uit de neusriem en
worden vervangen door twee kleinere D-ringen (of desnoods gespen, waar de doorns uit gesloopt zijn). Deze worden
met nylon band op de plek van de stoten tussen de buitenkant en binnenvoering bevestigd. Aan deze D-ringen
worden de bitstoten van het eigen tuighoofdstel vastgegespt. De oorspronkelijke tuigneusriem wordt verwijderd,
eventueel met de bakstoten ervan. Om te zorgen dat het koord gefixeerd blijft op het midden van de nek, hebben
wij een losse kleine lus (totaal 15 cm lengte) genaaid dwars op het koord. Deze lus leg je om de gesp van de
windvanger. Zo blijft het koord precies op zijn plaats liggen. Steek de beide zijden van het koord door de lussen
van de frondeel. Is er door de rozet te weinig ruimte, dan tijdelijk de rozetten verwijderen. De vaste lusknopen
maak je pas daarna. Doe de keelriem dicht over de gekruiste koorden heen.
Handige jongens doen dit vermaakklusje makkelijk zelf, anders zul je de hulp van een tuigenmaker moeten inroepen.
De aansnoerneusriemen bestaan met en zonder sperriempje. Losse aansnoerneusriemen zijn te koop van het merk
Imperial, waarbij de D-ringen mooi groot zijn (36,50 euro), en van het goedkopere Pagony (22,67 euro). Bij de
Engelse neusriem van dat merk is geen sperriempje, maar is de lengte 4 cm langer dan van Imperiaal en dus te lang.
Bovendien is de D-ring aan het eind van de neusriem tamelijk klein. Wij hebben deze voor het mennen echter wel
gebruikt, ingekort, de te kleine D-ringen bovenop geplaatst en nieuwe grote D-ringen aan de beide einden genaaid.
Het is echt belangrijk dat de bakstukken in het verlengde liggen van de mondspleet, anders kantelen die te ver naar
voren of naar achteren. Omdat de omvang van de neusriem korter is door de lage ligging, is het nodig extra gaatjes
te maken in de kinriemstoot en de overbodige lengte af te snijden.

Een kleine toevoeging op verzoek van Madeleine Calkoen

Je kunt uit voorzorg een bit ingespen bij de bitloze neusriem: je hangt hem er gewoon bij! D.w.z. als je die
"menneusriem" hebt, waaraan je de bitstoten kunt bevestigen. Zie onderstaande foto's. Het schijnt dat die
neusriemen nu in Nederland te koop zijn via Ideal Equestrian en op de markt komen voor nog geen 25 euro,
inclusief touwtje. Als je een bit bijhangt bij de neusriem, heb je dubbele teugels nodig. Doe je hetzelfde met een
liverpoolstang voor het mennen, dan moet die stang iets breder zijn dan normaal, omdat de dikte van de neusriem
ook meespeelt. Dat is bij een rijpaardtrens geen probleem.

Verder een prima manier om de maat te nemen voor een bitloze neusriem. Dat doe je nl mèt een bit. Je meet de
precieze afstand vanaf de bitstoot over de blote neus tot aan de bitstoot aan de andere kant, dus echt tot aan het
leer bij de ring van het bit.